Bieżący numer
Artykuły zaakceptowane
O czasopiśmie
Rada Naukowa
Kolegium Redakcyjne
Polityka prawno-archiwizacyjna
Kodeks etyki publikacyjnej
Wydawca
Informacja o przetwarzaniu danych osobowych w ramach plików cookies oraz subskrypcji newslettera
Archiwum
Dla autorów
Dla recenzentów
Kontakt
Recenzenci
Recenzenci rocznika 2025
Recenzenci rocznika 2024
Recenzenci rocznika 2023
Recenzenci rocznika 2022
Recenzenci rocznika 2021
Recenzenci rocznika 2020
Recenzenci rocznika 2019
Recenzenci rocznika 2018
Recenzenci rocznika 2017
Recenzenci rocznika 2016
Recenzenci rocznika 2015
Recenzenci rocznika 2014
Recenzenci rocznika 2013
Recenzenci rocznika 2012
Polecamy
Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach
Sklep Wydawnictw SUM
Biblioteka Główna SUM
Polityka prywatności
Deklaracja dostępności
Recenzenci
Recenzenci rocznika 2025
Recenzenci rocznika 2024
Recenzenci rocznika 2023
Recenzenci rocznika 2022
Recenzenci rocznika 2021
Recenzenci rocznika 2020
Recenzenci rocznika 2019
Recenzenci rocznika 2018
Recenzenci rocznika 2017
Recenzenci rocznika 2016
Recenzenci rocznika 2015
Recenzenci rocznika 2014
Recenzenci rocznika 2013
Recenzenci rocznika 2012
Wiedza i oczekiwania świadczeniobiorców jako czynnik kształtujący postawy wobec systemu ochrony zdrowia
1
Department of Health Policy, Faculty of Public Health in Bytom, Medical University of Silesia, Katowice, Poland
Autor do korespondencji
Krzysztof Kaczmarek
Zakład Polityki Zdrowotnej, Wydział Zdrowia Publicznego w Bytomiu ŚUM, ul. Piekarska 18, 41-902 Bytom
Zakład Polityki Zdrowotnej, Wydział Zdrowia Publicznego w Bytomiu ŚUM, ul. Piekarska 18, 41-902 Bytom
Ann. Acad. Med. Siles. 2026;80:304-317
SŁOWA KLUCZOWE
DZIEDZINY
STRESZCZENIE
Wprowadzenie:
Systemy ochrony zdrowia podlegają ocenie przez wszystkich uczestników tych systemów oraz przez opinię publiczną. Krajowe badania dotyczące tego zagadnienia wskazują na wyraźnie negatywne postrzeganie polskiego systemu ochrony zdrowia. Taką postawę można interpretować jako konsekwencję niespełnionych oczekiwań opinii publicznej, co czyni oczekiwania ważnym obszarem badań. Celem ogólnym niniejszego przeglądu jest weryfikacja aktualnego stanu badań nad relacją między wiedzą, oczekiwaniami i oceną w celu identyfikacji dominujących nurtów badawczych oraz luk w istniejącej wiedzy.
Materiał i metody:
W badaniu zastosowano metodę przeglądu narracyjnego oraz wykorzystano bazy danych PubMed i Embase. Do przeglądu włączono wyłącznie publikacje anglojęzyczne.
Wyniki:
Zidentyfikowano łącznie 2239 artykułów źródłowych; do końcowej analizy włączono 36 publikacji. Na podstawie modelu Lafertona artykuły skategoryzowano według odniesienia do oczekiwań związanych z zachowaniem lub terapią. Spośród 36 wybranych publikacji 28 (77,78%) przypisano do co najmniej dwóch kategorii. Podobnie 24 artykuły (66,67%) odnosiły się do oczekiwań związanych z wynikami leczenia. Większość publikacji (23; 63,9%) opisywała relację między wiedzą a oczekiwaniami. Związek między oczekiwaniami a oceną badano w 8 publikacjach, a 5 łączyło wszystkie trzy elementy (wiedzę, oczekiwania i ocenę).
Wnioski:
Przegląd piśmiennictwa wskazuje, że wiedza odbiorców świadczeń zdrowotnych może być istotnym czynnikiem determinującym ich oczekiwania wobec świadczeniodawców oraz form leczenia, które otrzymują. Zebrane dowody nie dają jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, jaki wpływ na ocenę systemu ochrony zdrowia miałoby urealnienie oczekiwań.
Systemy ochrony zdrowia podlegają ocenie przez wszystkich uczestników tych systemów oraz przez opinię publiczną. Krajowe badania dotyczące tego zagadnienia wskazują na wyraźnie negatywne postrzeganie polskiego systemu ochrony zdrowia. Taką postawę można interpretować jako konsekwencję niespełnionych oczekiwań opinii publicznej, co czyni oczekiwania ważnym obszarem badań. Celem ogólnym niniejszego przeglądu jest weryfikacja aktualnego stanu badań nad relacją między wiedzą, oczekiwaniami i oceną w celu identyfikacji dominujących nurtów badawczych oraz luk w istniejącej wiedzy.
Materiał i metody:
W badaniu zastosowano metodę przeglądu narracyjnego oraz wykorzystano bazy danych PubMed i Embase. Do przeglądu włączono wyłącznie publikacje anglojęzyczne.
Wyniki:
Zidentyfikowano łącznie 2239 artykułów źródłowych; do końcowej analizy włączono 36 publikacji. Na podstawie modelu Lafertona artykuły skategoryzowano według odniesienia do oczekiwań związanych z zachowaniem lub terapią. Spośród 36 wybranych publikacji 28 (77,78%) przypisano do co najmniej dwóch kategorii. Podobnie 24 artykuły (66,67%) odnosiły się do oczekiwań związanych z wynikami leczenia. Większość publikacji (23; 63,9%) opisywała relację między wiedzą a oczekiwaniami. Związek między oczekiwaniami a oceną badano w 8 publikacjach, a 5 łączyło wszystkie trzy elementy (wiedzę, oczekiwania i ocenę).
Wnioski:
Przegląd piśmiennictwa wskazuje, że wiedza odbiorców świadczeń zdrowotnych może być istotnym czynnikiem determinującym ich oczekiwania wobec świadczeniodawców oraz form leczenia, które otrzymują. Zebrane dowody nie dają jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, jaki wpływ na ocenę systemu ochrony zdrowia miałoby urealnienie oczekiwań.
REFERENCJE (40)
1.
Starzyńska-Rosiecka D/PAP. NIK opublikowała raport nt. systemu ochrony zdrowia w Polsce. Puls Medycyny, 30-05-2019 [online] https://pulsmedycyny.pl/system... [accessed on 17 November 2025].
2.
Di Blasi Z, Harkness E, Ernst E, Georgiou A, Kleijnen J. Influence of context effects on health outcomes: a systematic review. Lancet. 2001;357(9258):757–762. doi: 10.1016/S0140-6736(00)04169-6.
3.
Juergens MC, Seekatz B, Moosdorf RG, Petrie KJ, Rief W. Illness beliefs before cardiac surgery predict disability, quality of life, and depression 3 months later. J Psychosom Res. 2010;68(6):553–560. doi: 10.1016/j.jpsychores.2009.10.004.
4.
Mahomed NN, Liang MH, Cook EF, Daltroy LH, Fortin PR, Fossel AH, et al. The importance of patient expectations in predicting functional outcomes after total joint arthroplasty. J Rheumatol. 2002;29(6):1273–1279.
5.
Colagiuri B, Zachariae R. Patient Expectancy and post-chemotherapy nausea: a meta-analysis. Ann Behav Med. 2010;40(1):3–14. doi: 10.1007/s12160-010-9186-4.
6.
Main CJ, Buchbinder R, Porcheret M, Foster N. Addressing patient beliefs and expectations in the consultation. Best Pract Res Clin Rheumatol. 2010;24(2):219–225. doi: 10.1016/j.berh.2009.12.013.
7.
Hoorens V. Expectation. In: Ramachandran VS [ed.]. Encyclopedia of Human Behavior. 2nd ed. San Diego: Academic Press; 2012, pp. 142–149. doi: 10.1016/B978-0-12-375000-6.00163-4.
8.
Laferton JAC, Kube T, Salzmann S, Auer CJ, Shedden-Mora MC. Patients’ Expectations Regarding Medical Treatment: A Critical Review of Concepts and Their Assessment. Front Psychol. 2017;8:233. doi: 10.3389/fpsyg.2017.00233.
9.
de Lange FP, Heilbron M, Kok P. How Do Expectations Shape Perception? Trends Cogn Sci. 2018;22(9):764–779. doi: 10.1016/j.tics.2018.06.002.
10.
Bandura A. Social foundations of thought and action: A social cognitive theory. Englewood Cliffs, NJ, US: Prentice-Hall, Inc; 1986.
11.
Maddux JE. Expectancies and the social–cognitive perspective: Basic principles, processes, and variables. In: How expectancies shape experience. Washington, DC, US: American Psychological Association; 1999. p. 17–39.
12.
Schwarzer R. Optimism, Vulnerability, and self-beliefs as health-related cognitions: A systematic overview. Psychol Health. 1994;9(3):161–180. doi: 10.1080/08870449408407475.
13.
Kirsch I. Response expectancy as a determinant of experience and behavior. Am Psychol. 1985;40(11):1189–1202. doi: 10.1037/0003-066X.40.11.1189.
14.
Kirsch I. Self-Efficacy and Outcome Expectancies. In: Maddux JE [ed.]. Self-Efficacy, Adaptation, and Adjustment: Theory, Research, and Application. Boston, MA: Springer US; 1995, p. 331–345. doi: 10.1007/978-1-4419-6868-5_12.
15.
Bowling A, Rowe G, McKee M. Patients’ experiences of their healthcare in relation to their expectations and satisfaction: a population survey. J R Soc Med. 2013;106(4):143–149. doi: 10.1258/jrsm.2012.120147.
16.
Bardes CL. Defining “patient-centered medicine”. N Engl J Med. 2012;366(9):782–783. doi: 10.1056/NEJMp1200070.
17.
Rief W, Glombiewski JA, Gollwitzer M, Schubö A, Schwarting R, Thorwart A. Expectancies as core features of mental disorders. Curr Opin Psychiatry. 2015;28(5):378–385. doi: 10.1097/YCO.0000000000000184.
18.
Roese NJ, Sherman JW. Expectancy. In: Social psychology: Handbook of basic principles, 2nd ed. New York, NY, US: The Guilford Press; 2007, p. 91–115.
19.
Weeks JC, Catalano PJ, Cronin A, Finkelman MD, Mack JW, Keating NL, et al. Patients’ expectations about effects of chemotherapy for advanced cancer. N Engl J Med. 2012;367(17):1616–1625. doi: 10.1056/NEJMoa1204410.
20.
Hamilton DL, Garcia-Marques L. Effects of expectancies on the representation, retrieval, and use of social information. In: Foundations of Social Cognition: A Festschrift in Honor of Robert S Wyer, Jr. Mahwah, NJ, US: Lawrence Erlbaum Associates Publishers; 2003, p. 25–50.
21.
Pinquart M, Endres D, Teige-Mocigemba S, Panitz C, Schütz AC. Why expectations do or do not change after expectation violation: A comparison of seven models. Conscious Cogn. 2021;89:103086. doi: 10.1016/j.concog.2021.103086.
22.
Burger K, Mortimer JT. Socioeconomic origin, future expectations, and educational achievement: A longitudinal three-generation study of the persistence of family advantage. Dev Psychol. 2021;57(9):1540–1558. doi: 10.1037/dev0001238.
23.
Haanstra TM, van den Berg T, Ostelo RW, Poolman RW, Jansma EP, Cuijpers P, et al. Systematic review: do patient expectations influence treatment outcomes in total knee and total hip arthroplasty? Health Qual Life Outcomes. 2012;10:152. doi: 10.1186/1477-7525-10-152.
24.
Fishbein M, Ajzen I. Belief, Attitude, Intention, and Behavior: An Introduction to Theory and Research. Contemp Soc. 1977;6:244. doi: 10.2307/2065853.
25.
Coye RW. Managing customer expectations in the service encounter. Int J Serv Ind Manag. 2004;15(1):54–71. doi: 10.1108/09564230410523330.
26.
Linde K, Witt CM, Streng A, Weidenhammer W, Wagenpfeil S, Brinkhaus B, et al. The impact of patient expectations on outcomes in four randomized controlled trials of acupuncture in patients with chronic pain. Pain. 2007;128(3):264–271. doi: 10.1016/j.pain.2006.12.006.
27.
Neuprez A, Delcour JP, Fatemi F, Gillet P, Crielaard JM, Bruyère O, et al. Patients’ Expectations Impact Their Satisfaction following Total Hip or Knee Arthroplasty. PLoS One. 2016;11(12):e0167911 doi: 10.1371/journal.pone.0167911.
28.
Scheppers E, van Dongen E, Dekker J, Geertzen J, Dekker J. Potential barriers to the use of health services among ethnic minorities: a review. Fam Pract. 2006;23(3):325–348. doi: 10.1093/fampra/cmi113.
29.
ten Have ML, Bijl RV. Inequalities in mental health care and social services utilisation by immigrant women. Eur J Public Health. 1999;9(1):45–51. doi: 10.1093/eurpub/9.1.45.
30.
Morgan M. Prenatal care of African American women in selected USA urban and rural cultural contexts. J Transcult Nurs. 1996;7(2):3–9. doi: 10.1177/104365969600700202.
31.
Gray S, Lawrence S, Arregui A, Phillips N, Bell R, Richards T, et al. Attitudes and behaviors of African-American and Mexican-American women delivering newborns in inner-city Los Angeles. J Natl Med Assoc. 1995;87(5):353–358.
32.
Watt IS, Howel D, Lo L. The health care experience and health behaviour of the Chinese: a survey based in Hull. J Public Health Med. 1993;15(2):129–136.
33.
Hatfield B, Mohamad H, Rahim Z, Tanweer H. Mental health and the Asian communities: A local survey. Br J Soc Work. 1996;26(3):315–336. doi: 10.1093/oxfordjournals.bjsw.a011098.
34.
Ma GX. Between two worlds: the use of traditional and Western health services by Chinese immigrants. J Community Health. 1999;24(6):421–437. doi: 10.1023/a:1018742505785.
35.
Moon A, Lubben JE, Villa V. Awareness and utilization of community long-term care services by elderly Korean and non-Hispanic white Americans. Gerontologist. 1998;38(3):309–316. doi: 10.1093/geront/38.3.309.
36.
Levesque JF, Harris MF, Russell G. Patient-centred access to health care: conceptualising access at the interface of health systems and populations. Int J Equity Health. 2013;12:18. doi: 10.1186/1475-9276-12-18.
37.
Davidson D, Noonan VK, Dvorak MF, Zhang H, Fisher CG. The impact of patient expectations on outcome following treatment for spinal trauma: Part 1: What are spine surgeons telling their patients? Spine (Phila Pa 1976). 2010;35(19):1807–1811. doi: 10.1097/BRS.0b013e3181c15b5d.
38.
Huang YM, Pecanac KE, Shiyanbola OO. “Why Am I Not Taking Medications?” Barriers and Facilitators of Diabetes Medication Adherence Across Different Health Literacy Levels. Qual Health Res. 2020;30(14):2331–2342. doi: 10.1177/1049732320945296.
39.
Thorpe A, Sirota M, Orbell S, Juanchich M. Effect of information on reducing inappropriate expectations and requests for antibiotics. Br J Psychol. 2021;112(3):804–827. doi: 10.1111/bjop.12494.
40.
Best MC, Bartley N, Jacobs C, Juraskova I, Goldstein D, Newson AJ, et al. Patient perspectives on molecular tumor profiling: “Why wouldn’t you?”. BMC Cancer. 2019;19(1):753. doi: 10.1186/s12885-019-5920-x.
Udostępnij
| eISSN: | 1734-025X |
Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach, jako Operator Serwisu annales.sum.edu.pl, przetwarza dane osobowe zbierane podczas odwiedzania Serwisu. Realizacja funkcji pozyskiwania informacji o Użytkownikach i ich zachowaniu odbywa się poprzez dobrowolnie wprowadzone w formularzach informacje, zapisywanie w urządzeniach końcowych plików cookies (tzw. ciasteczka), a także poprzez gromadzenie logów serwera www, będącego w posiadaniu Operatora Serwisu. Dane, w tym pliki cookies, wykorzystywane są w celu realizacji usług zgodnie z Polityką prywatności.
Możesz wyrazić zgodę na przetwarzanie danych w tych celach, odmówić zgody lub uzyskać dostęp do bardziej szczegółowych informacji.
Możesz wyrazić zgodę na przetwarzanie danych w tych celach, odmówić zgody lub uzyskać dostęp do bardziej szczegółowych informacji.
