Wstęp:
Rak prostaty jest jednym z najczęściej diagnozowanych nowotworów u mężczyzn, zwłaszcza w starszych grupach wiekowych. Chociaż antygen specyficzny dla prostaty (prostate specific antigen – PSA) pozostaje najczęściej stosowanym narzędziem do badań przesiewowych, jego niska swoistość często prowadzi do niepotrzebnych biopsji i leczenia stanów niegroźnych dla zdrowia. Celem przeglądu jest przedstawienie i porównanie dostępnych biomarkerów raka prostaty, ze szczególnym uwzględnieniem tego, w jaki sposób mogą one przyczynić się do zmniejszenia liczby niepotrzebnych biopsji poprzez poprawę dokładności diagnozy.

Materiał i metody:
Przeprowadzono analizę literatury dotyczącej kluczowych biomarkerów: całkowitego PSA, procentowego udziału wolnego PSA (percentage of free PSA – %fPSA), wskaźnika zdrowia prostaty (Prostate Health Index – PHI), testu 4 kallikrein w ocenie ryzyka raka prostaty (4-Kallikrein score – 4Kscore), genu raka prostaty 3 (prostate cancer gene 3 – PCA3), selektywnego testu diagnostyki molekularnej do oceny ryzyka raka prostaty (Select Molecular Diagnostics test for prostate cancer risk assessment – SelectMDx) i ExoDx Prostate IntelliScore (EPI). Przeanalizowano dane dotyczące ich czułości, swoistości, progów diagnostycznych i praktycznego zastosowania. Zbadano również ich dostępność oraz koszty w Polsce i w Europie.

Wyniki:
Chociaż badanie PSA jest bardzo czułe (~93%) i pozwala wykryć większość przypadków raka, jego precyzja jest niska (swoistość ~20%), często też wskazuje stany niezwiązane z rakiem. Nowsze testy są bardziej wiarygodne: %fPSA może zwiększyć swoistość diagnostyczną do 40%, w zależności od przyjętego punktu odcięcia; PHI oferuje równowagę między czułością 75% i swoistością 69%; 4Kscore może osiągnąć czułość do 90% i swoistość 76%. Inne testy, takie jak PCA3, SelectMDx i EPI, również dają obiecujące wyniki. Narzędzia te pomagają lekarzom lepiej identyfikować pacjentów, którzy rzeczywiście są narażeni na większe ryzyko wystąpienia agresywnego raka prostaty, oraz tych, którzy mogą bezpiecznie uniknąć biopsji. Jednak wysoka cena testów i ograniczona refundacja w publicznych systemach opieki zdrowotnej – zwłaszcza w Polsce – pozostają istotnymi przeszkodami.

Wnioski:
Nowoczesne biomarkery znacząco poprawiają dokładność wykrywania raka prostaty w porównaniu z samym PSA. Mogą pomóc uniknąć niepotrzebnych i inwazyjnych procedur. Połączenie tych testów z ocenami klinicznymi i obrazowaniem może dodatkowo wpłynąć na lepszą diagnostykę. Aby stały się one szerzej dostępne, potrzeba więcej badań, lepszego finansowania i oficjalnych zaleceń klinicznych.