Dobrostan fizyczny, psychiczny i społeczny jako priorytet promocji zdrowia w erze postpandemicznej – ocena działań samorządów terytorialnych w Polsce
Więcej
Ukryj
1
Department of Public Health, Faculty of Public Health in Bytom, Medical University of Silesia, Katowice, Poland
2
Department of Health Economics and Health Management, Faculty of Public Health in Bytom,
Medical University of Silesia, Katowice, Poland
3
Department of Rehabilitation, Faculty of Health Sciences in Katowice, Medical University of Silesia, Katowice, Poland
Autor do korespondencji
Mateusz Grajek
Zakład Zdrowia Publicznego, ul. Piekarska 18, 41-902 Bytom
Ann. Acad. Med. Siles. 2026;80:82-91
SŁOWA KLUCZOWE
DZIEDZINY
STRESZCZENIE
Wstęp:
Pandemia COVID-19 (coronavirus disease 2019) uwypukliła znaczenie holistycznego podejścia do promocji zdrowia, obejmującego dobrostan fizyczny, psychiczny i społeczny. Niniejsze badanie ocenia działania z zakresu promocji zdrowia, realizowane przez jednostki samorządu terytorialnego w Polsce w trakcie pandemii oraz po jej zakończeniu, ze szczególnym uwzględnieniem inicjatyw dotyczących zdrowia psychicznego, aktywności fizycznej oraz dobrostanu społecznego.
Materiał i metody:
Analizie poddano 408 programów polityki zdrowotnej, opublikowanych na stronie internetowej Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji (AOTMiT) w latach 2020–2024. Programy zostały skategoryzowane według obszaru interwencji, z uwzględnieniem programów dotyczących leczenia COVID-19, rehabilitacji, zapobiegania powikłaniom oraz wsparcia zdrowia psychicznego. W celu oceny celów programów, grup docelowych oraz ich rozmieszczenia regionalnego przeprowadzono analizy ilościowe i jakościowe.
Wyniki:
Wyniki wskazują na istotne różnice regionalne w realizacji programów; regiony rozwinięte, takie jak Mazowsze, przodowały pod względem liczby inicjatyw, natomiast województwa niedostatecznie reprezentowane, takie jak lubuskie i podlaskie, pozostawały w tyle. Programy szczepień oraz dotyczące zdrowia psychicznego odgrywały ważną rolę w okresie pandemii, jednak nie kładziono wyraźnego nacisku na problem długotrwałego COVID. Aktywność fizyczna, odżywianie i higiena snu cieszyły się niewielkim zainteresowaniem w porównaniu z międzynarodowymi standardami. Inicjatywy z zakresu zdrowia psychicznego były reprezentowane w umiarkowanym stopniu, odpowiadając na nasilone w czasie pandemii problemy związane ze stresem, lękiem i izolacją społeczną.
Wnioski:
Działania na rzecz promocji zdrowia w Polsce ujawniają lukę między ramami polityki zdrowotnej a ich realizacją na poziomie lokalnym. Pomimo pewnych postępów nierówności w dostępie do świadczeń oraz niedostateczna reprezentacja niektórych obszarów zdrowia pozostają kluczowymi wyzwaniami. Rozwiązanie tych problemów wymaga zwiększenia finansowania, współpracy międzysektorowej oraz ukierunkowanych inicjatyw mających na celu zmniejszenie nierówności regionalnych i promowanie holistycznego podejścia do zdrowia.
REFERENCJE (53)
1.
Białas T. Zdrowie psychiczne. Gov.pl / Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Warszawie, 10.06.2022 [online]
https://www.gov.pl/web/wsse-wa... [accessed on 17 November 2024].
3.
Lindström B, Eriksson M. From health education to healthy learning: implementing salutogenesis in educational science. Scand J Public Health. 2011;39(6 Suppl):85–92. doi: 10.1177/1403494810393560.
4.
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 października 2023 r. w sprawie Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego na lata 2023–2030 (Dz.U. 2023 poz. 2480) [pdf]. ELI [online]
https://eli.gov.pl/eli/DU/2023... [accessed on 17 November 2024].
7.
Møller JE, Møller A, Ledderer L. Implementation of health promotion activities in mental health care in Denmark. Eur J Public Health. 2019;29(Suppl 4):ckz185.170. doi: 10.1093/eurpub/ckz185.170.
8.
Hale L, Troxel W, Buysse DJ. Sleep Health: An Opportunity for Public Health to Address Health Equity. Annu Rev Public Health. 2020;41:81–99. doi: 10.1146/annurev-publhealth-040119-094412.
9.
Irish LA, Kline CE, Gunn HE, Buysse DJ, Hall MH. The role of sleep hygiene in promoting public health: A review of empirical evidence. Sleep Med Rev. 2015;22:23–36. doi: 10.1016/j.smrv.2014.10.001.
10.
Lachance L, Ramsey D. Food, mood, and brain health: implications for the modern clinician. Mo Med. 2015;112(2):111–115.
11.
Gómez-Pinilla F. Brain foods: the effects of nutrients on brain function. Nat Rev Neurosci. 2008;9(7):568–578. doi: 10.1038/nrn2421.
13.
Jee H. The Promotion of Physical Activity and Health-Related Factors during Pandemic for Children and Adolescents: A Review Article. Iran J Public Health. 2021;50(10):1935–1943. doi: 10.18502/ijph.v50i10.7493.
16.
Brooks SK, Webster RK, Smith LE, Woodland L, Wessely S, Greenberg N, et al. The psychological impact of quarantine and how to reduce it: rapid review of the evidence. Lancet. 2020;395(10227):912–920. doi: 10.1016/S0140-6736(20)30460-8.
17.
Banerjee D, Rai M. Social isolation in Covid-19: The impact of loneliness. Int J Soc Psychiatry. 2020;66(6):525–527. doi: 10.1177/0020764020922269.
19.
Wunsch K, Kienberger K, Niessner C. Changes in Physical Activity Patterns Due to the Covid-19 Pandemic: A Systematic Review and Meta-Analysis. Int J Environ Res Public Health. 2022;19(4):2250. doi: 10.3390/ijerph19042250.
22.
Memari AH, Selk-Ghaffari M, Khosravi A, Kordi R. Action Plan to Increase Physical Activity During the COVID-19 Pandemic. Sultan Qaboos Univ Med J. 2021;21(4):514–516. doi: 10.18295/squmj.4.2021.053.
23.
Raveendran AV, Misra A. Post COVID-19 Syndrome (“Long COVID”) and Diabetes: Challenges in Diagnosis and Management. Diabetes Metab Syndr. 2021;15(5):102235. doi: 10.1016/j.dsx.2021.102235.
25.
COVID-19 Mental Disorders Collaborators. Global prevalence and burden of depressive and anxiety disorders in 204 countries and territories in 2020 due to the COVID-19 pandemic. Lancet. 2021;398(10312):1700–1712. doi: 10.1016/S0140-6736(21)02143-7.
26.
Soklaridis S, Lin E, Lalani Y, Rodak T, Sockalingam S. Mental health interventions and supports during COVID-19 and other medical pandemics: A rapid systematic review of the evidence. Gen Hosp Psychiatry. 2020;66:133–146. doi: 10.1016/j.genhosppsych.2020.08.007.
27.
Greenberg N, Docherty M, Gnanapragasam S, Wessely S. Managing mental health challenges faced by healthcare workers during covid-19 pandemic. BMJ. 2020;368:m1211. doi: 10.1136/bmj.m1211.
28.
Wind TR, Rijkeboer M, Andersson G, Riper H. The COVID-19 pandemic: The ‘black swan’ for mental health care and a turning point for e-health. Internet Interv. 2020;20:100317. doi: 10.1016/j.invent.2020.100317.
29.
Holt-Lunstad J, Smith TB, Baker M, Harris T, Stephenson D. Loneliness and social isolation as risk factors for mortality: a meta-analytic review. Perspect Psychol Sci. 2015;10(2):227–237. doi: 10.1177/1745691614568352.
30.
Goyal D, Hunt X, Kuper H, Shakespeare T, Banks LM. Impact of the COVID-19 pandemic on people with disabilities and implications for health services research. J Health Serv Res Policy. 2023;28(2):77–79. doi: 10.1177/13558196231160047.
31.
Kniffin KM, Narayanan J, Anseel F, Antonakis J, Ashford SP, Bakker AB, et al. COVID-19 and the workplace: Implications, issues, and insights for future research and action. Am Psychol. 2021;76(1):63–77. doi: 10.1037/amp0000716.
32.
Kickbusch I, Gleicher D. Governance for health in the 21st century [pdf]. World Health Organization. Regional Office for Europe. Denmark, Copenhagen; 2012.
https://iris.who.int/bitstream... [accessed on 17 November 2024].
33.
Kvedar JC, Fogel AL, Elenko E, Zohar D. Digital medicine’s march on chronic disease. Nat Biotechnol. 2016;34(3):239–246. doi: 10.1038/nbt.3495.
34.
OECD. Strengthening health systems during a pandemic: The role of development finance. OECD Policy Responses to Coronavirus (COVID-19). OECD Publishing; Paris, 2020. doi: 10.1787/f762bf1c-en,
https://www.oecd.org/en/public... [accessed on 17 November 2024].
35.
COVID-19 vaccination coverage in EU/EEA. European Centre for Disease Prevention and Control [online]
https://www.ecdc.europa.eu/en/... [accessed on 17 November 2024].
42.
EU Cohesion Policy: Supporting Health Systems during the Coronavirus Pandemic. European Commission [online]
https://ec.europa.eu/regional_... [accessed on 17 November 2024].